İçeriğe geç

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı – Sözlü Dönem

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI SÖZLÜ DÖNEM (… – 8.YY)
Bu dönem edebiyatı, atlı – göçebe yaşamın izlerini yansıtır.
Yabancı etkilerden uzak olduğu için millî nitelik taşır.
Şamanizm, Budizm ve Maniheizm gibi dinler etkilemiştir.
Ürünlerin gelişip yayılmasına sığır, şölen ve yuğ törenleri etkili olmuştur.
Bu törenler şaman, baksı, oyun, ozan, kam adı verilen kişiler tarafından yönetilmiştir.Şiirler kopuz adı verilen saz eşliğinde söylenirdi.
Dörtlük nazım birimi ve hece ölçüsü kullanılmıştır.
Hece ölçüsünü 7’li, 8’li ve 11’li kalıpları kullanılmıştır.
Yarım kafiye ve redif kullanılmıştır.
Dili saf bir Türkçedir.
Doğa, aşk, kahramanlık, cesaret, at sevgisi, ölüm gibi konular işlenmiştir.

Koşuk, Sagu, Sav, Destanlar

Destanların özellikleri

Destanların oluşum aşamaları

Destanların oluşum biçimleri

Destanların sahipleri

İslamiyetten önceki Türk Destanları

1. Altay – Yakut Dönemi:
Yaradılış Desranı: Konusu evrenin nasıl yaratıldığı ile ilgilidir.
2. Sakalar Dönemi:
Alp Er Tuna Destanı: Türk – İran savaşlarında İran Hükümdarı Keyhüsrev tarafından hileyle öldürülen
Saka (İskit) Türklerinin ünlü hükümdarı Alp Er Tunga’nın yiğitlikleri anlatılır.
Şu Destanı: Şu adlı Saka hükümdarı Makedonya Kralı Büyük İskender ile savaşları ve Şu’nun yiğitlikleri anlatılır.
3. Hun Dönemi:
Oğuz Kağan Destanı: Hun Hükümdarı Mete’nin hayatı, yiğitlikleri, Türk birliğini kuruşu, ölümünden önce ülkesini oğulları arasında nasıl paylaştırdığı anlatılır.
Atilla Destanı: Batı Hun Hükümdarı Atilla’nın yaşamını ve kahramanlıklarını anlatan destandır.
4. Göktürk Dönemi:
Bozkurt Destanı: Ailesinin tamamı öldürülmüş bir Türk çocuğunun dişi bir kurt tarafından beslenip büyütülmesi ve Göktürklerin bu dişi kurttan yeniden türeyişi anlatılmaktadır.
Ergenekon Destanı: Savaşta yenilen Göktürklerin Ergenekon denilen yere sığınması, orada dört yüzyıl kalıp çoğalması, sonra da demir bir dağı eriterek çıkıp intikam almalarını anlatır.
5. Siyenpi Dönemi:
Siyenpi Destanı: II. yy. ortalarında yaşamış ve adı Çin kaynaklarında Ta-şe-hoay olarak geçen
Siyenpi yabgusunun efsaneleşmiş hayatını anlatır.
Daha çok Altay Türkleri arasında yaygınlık kazanmış bir destandır.
6. Uygur Dönemi:
Türeyiş Destanı : Uygur hakanı kızlarını insanlarla evlendirmeye kıyamayıp Tanrı’ya kızlarıyla evlenmeleri için yalvarır. Tanrı da kurt suretinde görünerek hakanın kızlarıyla evlenir.
Göç Destanı: Türkler kutsal Yeda Taşı‘nı çeyiz olarak Çinlilere verince Tanrı tarafından cezalandırılırlar. Açlık ve kuraklık başlar. Böylece ana vatanlarını terk etmek zorunda kalırlar.
Mani Dininin Kabulü Destanı

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir